Ανθρωποκεντρική τεχνητή νοημοσύνη: Γιατί η τεχνολογία πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι το αντίστροφο
Η Σύνοδος AI Impact Summit 2026 στο Νέο Δελχί έφερε στο τραπέζι ένα ερώτημα που αφορά κάθε χώρα και κάθε επιχείρηση: πώς διασφαλίζουμε ότι η τεχνητή νοημοσύνη δουλεύει για τους ανθρώπους, και όχι οι άνθρωποι για αυτήν; Αντιπρόσωποι από πάνω από 100 κράτη, νεαροί καινοτόμοι και πολιτικοί ηγέτες συναντήθηκαν στη μεγαλύτερη και πιο ανοιχτή σύνοδο AI που έχει γίνει ποτέ.
Η Ινδία, ως διοργανώτρια χώρα, παρουσίασε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο διακυβέρνησης με το ακρωνύμιο MANAV (που στα χίντι σημαίνει «άνθρωπος»). Το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο: η AI δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά εργαλείο ευημερίας. Ένα μήνυμα που έχει τεράστια σημασία και για τις ελληνικές επιχειρήσεις.
Τι προτείνει το πλαίσιο MANAV
Το πλαίσιο MANAV αποτελείται από πέντε πυλώνες. Ο πρώτος αφορά ηθικές κατευθυντήριες γραμμές: κάθε σύστημα AI πρέπει να σχεδιάζεται με βάση ηθικές αρχές. Ο δεύτερος πυλώνας ζητά λογοδοσία και διαφάνεια, δηλαδή ξεκάθαρους κανόνες και ισχυρή εποπτεία. Ο τρίτος τονίζει την εθνική κυριαρχία πάνω στα δεδομένα, κάτι που απασχολεί ιδιαίτερα τις ευρωπαϊκές χώρες.
Οι δύο τελευταίοι πυλώνες είναι εξίσου κρίσιμοι. Η AI δεν πρέπει να γίνει μονοπώλιο λίγων εταιρειών, αλλά να είναι προσβάσιμη σε όλους. Και τέλος, κάθε σύστημα AI οφείλει να τηρεί τη νομοθεσία και να είναι επαληθεύσιμο. Με απλά λόγια: αν ένα AI παίρνει αποφάσεις, πρέπει να μπορούμε να ελέγξουμε πώς τις πήρε.
Deepfakes, παραπληροφόρηση και η ανάγκη για «ετικέτες αυθεντικότητας»
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της Συνόδου ήταν η πρόταση για ψηφιακές ετικέτες αυθεντικότητας. Η ιδέα είναι απλή: όπως τα τρόφιμα φέρουν ετικέτα με τα διατροφικά τους στοιχεία, έτσι και το ψηφιακό περιεχόμενο πρέπει να φέρει σήμανση που δείχνει αν δημιουργήθηκε από AI. Η Ινδία έχει ήδη νομοθετήσει την υποχρεωτική σήμανση συνθετικού περιεχομένου.
Για την Ελλάδα, αυτό δεν είναι θεωρητικό ζήτημα. Τα deepfakes (βίντεο ή ήχοι που δημιουργούνται από AI και μοιάζουν αληθινά) αποτελούν ήδη πρόβλημα. Σκεφτείτε μια μικρή ελληνική επιχείρηση που βλέπει ψεύτικη βιντεοκριτική με το λογότυπό της να κυκλοφορεί στα social media. Χωρίς πρότυπα watermarking (ψηφιακού υδατογραφήματος) και επαλήθευσης πηγής, η αντιμετώπιση τέτοιων φαινομένων μένει στη σφαίρα της τύχης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση κινείται ήδη προς αυτή την κατεύθυνση μέσω του AI Act. Οι ελληνικές εταιρείες που χρησιμοποιούν generative AI εργαλεία για marketing ή εξυπηρέτηση πελατών θα πρέπει σύντομα να συμμορφωθούν με παρόμοιες υποχρεώσεις σήμανσης.
Πρακτικά παραδείγματα: Από τους αγρότες της Ινδίας στις ελληνικές ΜΜΕ
Η Σύνοδος ανέδειξε συγκεκριμένες εφαρμογές που δείχνουν τι σημαίνει «AI για όλους» στην πράξη. Η ινδική γαλακτοκομική συνεταιριστική AMUL λάνσαρε τη «Sarlaben», μια ψηφιακή βοηθό AI που καθοδηγεί 3,6 εκατομμύρια κτηνοτρόφους (κυρίως γυναίκες) σε θέματα υγείας ζώων και παραγωγικότητας. Και μάλιστα στη γλώσσα τους.
Αντίστοιχα, η πλατφόρμα Bharat VISTAAR παρέχει πολύγλωσσες πληροφορίες σε αγρότες, από καιρικές προβλέψεις μέχρι τιμές αγοράς. Αυτά δεν είναι πειράματα εργαστηρίου. Λειτουργούν σε κλίμακα εκατομμυρίων χρηστών.
Τι σημαίνει αυτό για μια ελληνική ΜΜΕ; Σκεφτείτε έναν συνεταιρισμό ελαιοπαραγωγών στην Κρήτη που χρησιμοποιεί AI chatbot για να ενημερώνει τα μέλη του σε πραγματικό χρόνο για ασθένειες ελιάς, βέλτιστες πρακτικές συγκομιδής ή τρέχουσες τιμές χονδρικής. Η τεχνολογία υπάρχει. Το κόστος πέφτει συνεχώς. Αυτό που χρειάζεται είναι η βούληση και η κατάλληλη καθοδήγηση.
Υποδομές και δημοκρατικοποίηση της υπολογιστικής ισχύος
Ένα σημείο που συχνά παραβλέπεται στη συζήτηση περί AI είναι οι υποδομές. Η Ινδία, μέσω του India AI Mission, έχει αναπτύξει χιλιάδες GPUs (εξειδικευμένους επεξεργαστές που τρέχουν μοντέλα AI) και τις προσφέρει σε πολύ χαμηλές τιμές. Ο στόχος: ακόμα και η πιο μικρή startup να μπορεί να εκπαιδεύσει ένα AI μοντέλο χωρίς να χρειάζεται εκατομμύρια σε επενδύσεις.
Παράλληλα, η Ινδία δημιούργησε εθνικό αποθετήριο AI (national AI repository) με ανοιχτά datasets και μοντέλα. Αυτή η προσέγγιση θυμίζει τη φιλοσοφία του open source: μοιράζεσαι τα εργαλεία, πολλαπλασιάζεις την καινοτομία.
Στην Ελλάδα, η κατάσταση είναι διαφορετική αλλά όχι απαραίτητα χειρότερη. Οι ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες όπως το EuroHPC παρέχουν πρόσβαση σε υπερυπολογιστές, ενώ ελληνικά πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα (ΕΔΥΤΕ, Αθηνά) αναπτύσσουν ήδη AI υποδομές. Το ζήτημα είναι η γεφύρωση του χάσματος μεταξύ ακαδημαϊκής έρευνας και επιχειρηματικής εφαρμογής.
Δεξιότητες, νέα επαγγέλματα και ο ρόλος της εκπαίδευσης
Όταν ξεκίνησε το διαδίκτυο, κανείς δεν φανταζόταν ότι θα υπάρχουν social media managers, UX designers ή data scientists. Η AI θα δημιουργήσει αντίστοιχα νέα επαγγέλματα που σήμερα δεν μπορούμε καν να ονομάσουμε. Αυτό τονίστηκε ιδιαίτερα στη Σύνοδο.
Η Ινδία τρέχει ήδη τεράστια προγράμματα κατάρτισης και επανακατάρτισης. Στην Ελλάδα, η ανάγκη είναι εξίσου επείγουσα. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, μόλις το 15% των ελληνικών ΜΜΕ χρησιμοποιεί κάποια μορφή AI στις λειτουργίες του. Το χάσμα δεν είναι μόνο τεχνολογικό, είναι και γνωστικό. Οι εργαζόμενοι χρειάζονται πρακτική εκπαίδευση, όχι θεωρητικά σεμινάρια.
Η διά βίου μάθηση δεν είναι πια πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση επιβίωσης σε μια αγορά εργασίας που αλλάζει με ρυθμό που δεν έχουμε ξαναδεί.
Τι παίρνουμε από τη Σύνοδο του Νέου Δελχί
Η AI βρίσκεται στην ίδια κατηγορία με τη φωτιά, τη γραφή, τον ηλεκτρισμό και το διαδίκτυο. Η διαφορά είναι στην ταχύτητα: αλλαγές που κάποτε χρειάζονταν δεκαετίες, τώρα συμβαίνουν σε εβδομάδες. Αυτό κάνει την ανθρωποκεντρική προσέγγιση όχι απλά επιθυμητή, αλλά αναγκαία.
Για τις ελληνικές επιχειρήσεις, τα συμπεράσματα είναι πρακτικά. Πρώτον, η συμμόρφωση με κανόνες σήμανσης AI περιεχομένου δεν είναι μελλοντικό σενάριο, έρχεται μέσα στους επόμενους μήνες μέσω του EU AI Act. Δεύτερον, η πρόσβαση σε AI εργαλεία γίνεται φθηνότερη και ευκολότερη, οπότε η δικαιολογία του κόστους χάνει σταδιακά τη βαρύτητά της. Τρίτον, η επένδυση σε δεξιότητες AI για το προσωπικό δεν είναι πολυτέλεια, είναι στρατηγική ανάγκη.
Η Σύνοδος του Νέου Δελχί έστειλε ένα μήνυμα που αξίζει να ακούσουμε και στην Ελλάδα: η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γίνει ο μεγαλύτερος σύμμαχος των επιχειρήσεων και της κοινωνίας, αρκεί να παραμείνει στην υπηρεσία του ανθρώπου.
Το άρθρο γράφτηκε από τον Narendra Modi, Πρωθυπουργό της Ινδίας.
